مسجد حضرت جبرئیل

دحیه بن خلیفه کلبی کیست؟که جبرییل وقتی بر پیامبر نازل می شده است به صورت دحیه و هیبت او بوده است؟

نام او به این صورت است: دحیه بن خلیفه بن فروه بن فضاله بن زید بن امرأ القیس بن الخزرج بن عامر بن بکر بن عامر الاکبر بن عوف بن بکر بن عوف بن عذره بن زید بن رفیده بن ثور بن کلب بن و بره. (اسدالغابه، حرف دال). دحیه بن خلیفه کلبی، برادر شیری پیامبر و از خویشان شیری آن حضرت است و در کودکی از یک دایه شیر خورده اند و او را رضیع پیامبر اسلام می گویند (مجمع البحرین، ماده دحی). دحیه بن خلیفه، صورت بسیار زیبا داشت و جزو زیبا رویان آن عصر به حساب می آمد (مجمع البحرین، صحاح اللغه، فروغ ابدیت، ج 1، ص 610، چاپ اول و مفاتیح الغیب ملاصدرا، ص 212). پیامبر اسلام، دحیه بن خلیفه کلبی را به جبرئیل تشبیه می کرد (تاریخ الاسلام، ذهبی، ج 2، ص 310 در ضمن غزوه بنی قریظه). دحیه کلبی از اصحاب پیامبر است و در جنگ احد و جنگ های بعد از آن حضور داشت (اسد الغابه، حرف دال). پیامبر اسلام دحیه بن خلیفه کلبی را نزد قیصر روم فرستاد و دحیه نامه پیامبر اسلام را به قیصر رسانید و قیصر روم با فرستاده پیامبر و نامه آن حضرت برخورد خوبی کرد و دحیه را با هدایایی به سوی حجاز فرستاد (حیات محمد، محمد حسین هیکل، ص 363، فروغ ابدیت، ج 1، ص 610 به بعد و بحارالانوار، ج 20، ص 378 به بعد). دحیه در موقع بازگشت از روم مورد هجوم قرار گرفت و اموالش را گرفتند ولی عده ای از مسلمانان به کمک او رفتند و اموالش را پس گرفتند. پیامبر خدا تعدادی از نیروهای رزمی مسلمانان را فرستاد و این نیروها کسانی را که مزاحم دحیه شده و اموال او را غارت کرده بودند کشتند و هر چه داشتند به غنیمت گرفتند ( سیره ابن هشام، ج 4، ص 260). جبرئیل گاهی برای پیامبر به صورت دحیه کلبی ظاهر می شد و آنچه لازم بود به آن حضرت وحی می کرد. یکی از مواردی که جبرئیل به صورت دحیه تمثل یافت، جنگ بنی قریظه است. پیامبر اکرم پس از پایان جنگ خندق، سلاح بر زمین گذاشت و جنگ را خاتمه یافته اعلام کرد. جبرئیل بر آن حضرت نازل شد و گفت که باید به جنگ بنی قریظه بروید و هنوز جنگ ادامه دارد. پیامبر اسلام دستور حرکت داد و خودش نیز راه افتاد. در بین راه پیامبر به نیروهایی که منتظر رسیدن آن حضرت بودند رسید. پیامبر از آنان پرسید: آیا ندیدیدکسی از اینجا گذشت؟ گفتند: دحیه بن خلیفه را دیدیم. پیامبر فرمود: او دحیه نبود بلکه جبرئیل بود که برای نابودی بنی قریظه می رفت (تاریخ الاسلام، ذهبی، ج 2، ص 310 ؛ بحارالانوار، ج 20، ص 210؛ تاریخ طبری، ج 2، ص 245، 8 جلدی؛ سیره ابن هشام، ج 3، ص 245). پیامبر اسلام به اصحاب خود گفته بود که هر وقت دیدید دحیه بن خلیفه پیش من است بر من داخل نشوید (بحار، ج 37، ص 326، ح 60). چون ممکن است جبرئیل باشد و داخل شدن آنان در این حال درست نیست. ولی حضرت علی(ع) مستثنی بود و آن حضرت بر پیامبر اسلام وارد می شود ولو دحیه در نزد پیامبر باشد (بحار، ج 18، ص 267، ح 29).

از اولاد عدنان است که جد بیستم رسول الله می باشد. دحیه یکی از فرمانروایان عرب بود که 700 نفر تحت فرمان داشت و از نفوذ اجتماعی خاصی برخوردار بود که پیامبر در حق او دعا کرد و او اسلام آورد. دحیه چهره ای زیبا و چشمانی نافذ داشت وقتی که جبرئیل به صورت بشر بر پیامبر وارد می شد، به شکل دحیه کلبی بر رسول خدا جلوه گر می شد. ابن عباس: دحیه وقتی داخل شهر می شد کسی نمی ماند مگر آنکه گردن بکشد تا چهره زیبای او را تماشا کند(نقل از اسدالغابه ج2). او را جزء 6 نفری برشمرده اند که از ابتدا اسلام آورد. او در همه جنگها به جز جنگ بدر همراه پیامبر بود. در بازگشت از جنگ حنین، جبرئیل به صورت دحیه کلبی دیده شد.

از علی علیه السلام نقل شده که بر رسول خدا وارد شدم دیدم حضرت خوابیده و سر مبارکش روی زانوی دحیه کلبی است. به دحیه سلام نمودم، جواب مرا چنین گفت: و علیکم السلام یا امیرالمؤمنین و امام المتقین و فارس المسلمین و قائد العز المحجلین و قاتل الناکثین والمارقین والقاسطین؛ سلام بر تو ای امیر مؤمنان، و مقتدای پروا پیشگان و یکه سوار مسلمانان و پیشرو سفیدرویان و جهاد کننده با پیمان شکنان (اصحاب جمل)، مارقین (خوارج نهروان)، و قاسطین (معاویه و یارانش). سپس پیامبر از خواب بیدار شد و فرمود با چه کسی صحبت می کردی که علی علیه السلام ماجرا را گفت، پیامبر فرمود او جبرئیل بود و خواست که به تو بفهماند که خداوند تو را به این اسم ها نامگذاری کرده است. (بحار ج18 ص267)

حذیفة بن یمان می گوید: رسول خدا به اصحاب فرمود هرگاه دیدید که دحیه کلبی در نزد من است هیچ کس در این حال به نزد من نیاید. این مطلب که جبرئیل به صورت دحیه نازل می شد، از ام سلمه و عایشه نقل شده است و اسنادی از کتب معروف در دست است. فاطمه سلام الله علیها می فرمود، همواره دحیه کلبی نزد رسول خدا می آمد، رسول خدا به من می فرمود برای عمویت متکا بیاور، من متکا می آوردم. هرگاه دحیه (جبرئیل) برمی خاست از بین لباس او چیزی بر زمین می ریخت پیامبر به من می فرمود، آن اشیاء را جمع کن که عطر عنبر است و از بال های جبرئیل ریخته است. این سخن بدان معناست که حضرت زهرا سلام الله علیها او را می دیده است. ذکاوت و هوش دحیه قابل توجه است. او اخلاق و آداب قبیله ها و ملیت های مختلف را بررسی می کرد و به خاطر می سپرد به طوری که با فرهنگ اجتماعی آنها کاملا آشنا بود از این رو رسول خدا که از منبع وحی بهره می برد برای هدف بسیار مهم و حیاتی خود که همانا تبلیغ اسلام در بطن سرزمین قدرتمند روم بود دحیه را انتخاب کرد. دحیه در جنگ خیبر هم شرکت داشت. پیامبر اکرم و هزار و ششصد سرباز و دویست سواره نظام و دحیه کلبی همراه پیامبر در این عملیات باشکوه شرکت داشتند.

نقش دحیه در مسلمان شدن قیصر روم:پیامبر اکرم (ص) دحیه را به عنوان قاصد و سفیر خود نزد "هرقل" فرستاد و او را به اسلام دعوت کرد. هرقل شخصا اسلام را قبول کرد ولی لشگریان و ارکان دولتی از قبول اسلام سرباز زدند.

وفات دحیه: سال وفات دحیه را 45 یا 48 هـ ق نقل کرده اند. مدفن و قرار او در داراب فارس است اگرچه قول ضعیفی مدفن او را مصر می داند(دائرةالمعارف الاسلامیه). در کتاب ارزشمند مجمع الرجال قهپایی ج2 ص76 به این شکل نقل شده است: «و هو مدفون فی قرب دارابجرد و هی بلدة من اعمال فارس و قبره یزار و یتبرک به» دحیه در نزدیکی دارابجرد به خاک سپرده شده است و دارابجرد شهری در استان فارس می باشد و قبر دحیه در 8 کیلومتری داراب محل زیارت مردم است. اهالی و زوار به آرامگاهش تبرک می جویند.

لغت نامه دهخدا، قلعه دحیه در دارابجرد فارس را منسوب به او دانسته است و همچنین در دائرةالمعارف فارس، آثارالعجم و فارسنامه ناصری به این موضوع اشاره شده که مزار دحیه کلبی در داراب فارس می باشد.

ضریح مرقد دحیه کلبی سفیر و نماینده امام حسن مجتبی در داراب،آورده شد